Recent maakte ik kennis met het project 'Zorgzame buurten', een Nederlands initiatief gericht op het versterken van sociale cohesie en het bevorderen van gemeenschapszorg in buurten. Het concept richt zich op het meer betrokken maken van mensen bij elkaars welzijn in de eigen wijk. Is er hier misschien ook een rol weggelegd voor sociale en andere robots?
Het gaat bij 'Zorgzame buurten' om de toenemende vraag naar zorg en de verschuiving van institutionele zorg naar meer zorg dichtbij huis, waarbij mantelzorgers en buurtbewoners een belangrijke rol spelen. Door een zorgzame buurt te creëren, wordt de druk op professionele zorginstellingen verlicht en wordt de sociale structuur van wijken versterkt: gemeenschapsgericht, informeel, preventief en gericht op zelfredzaamheid.
De rol van robotica en AI-companions
Interessant is de vraag welke rol robots en AI-companions zouden kunnen vervullen in dit soort zorgzame buurten. Ze kunnen zorgbehoevenden ondersteunen en de druk op zorgverleners en mantelzorgers verlagen. Maar zouden robots in die beloftevolle toekomst ook de sociale cohesie tussen mensen kunnen versterken? Denk aan bestrijding van eenzaamheid, vergroting van zelfredzaamheid, monitoring en veiligheid, of het slaan van een brug tussen informele zorg in de buurt en professionele zorgverleners.
Omgekeerde rollen
Laten we eens voorbij het huidige paradigma kijken. Om onszelf te prikkelen, zou ik de wereld eens op zijn kop willen zetten. Stel dat de zorgzame buurten in dit toekomstige, theoretische perspectief draaien om de robots — om de zorg vóór de robots wel te verstaan. Als de robots straks zo goed voor ons mensen zorgen, wie zorgt er dan voor de robots? Zie daar de oplossing: zorgzame robotbuurten!
Zorgzame robotbuurten
Stel je voor: robots zorgen voor elkaar, onderhouden hun eigen gemeenschappen en ondersteunen zelfs hun oudere, verouderde tegenhangers. Wat deze geschetste toekomst laat zien, is misschien wel de ironie van het geheel. In onze voortdurende zoektocht naar vooruitgang en verlichting van de menselijke last, creëren we tegelijkertijd een nieuwe technologische kringloop van zorg — waarin wij, de mens, altijd een centrale rol blijven spelen.
In de zorgzame robotbuurten hebben robots zich georganiseerd in zelfvoorzienende gemeenschappen. Net zoals in menselijke zorgzame buurten zijn er ook verschillen: oudere modellen hebben soms moeite hun software up-to-date te houden en rekenen op hulp van jongere, slimmere robots. En hoewel robots geen emotionele wezens zijn, ervaren ze misschien problemen die we in menselijke termen kunnen vertalen naar 'eenzaamheid' of 'disfunctioneren'.
Wat brengt de toekomst?
Zullen robots ooit volledig autonoom worden zonder menselijke ondersteuning? Waarschijnlijk niet. Mensen en robots zullen blijven co-evolueren, waarbij de mens altijd een soort gids of verbinder blijft. Want wat gebeurt er als een netwerk uitvalt of de energievoorziening instort? In tijden van crisis is vaak menselijke intuïtie en flexibiliteit nodig.
Technologie kan veel oplossen, maar misschien is de ultieme zorg toch iets wat alleen van mens tot mens echt betekenisvol is.
Reflectie op toekomst en heden
Waarom zouden we gemeenschappen opzetten waarin robots voor elkaar zorgen, met mensen die op de achtergrond deze gemeenschappen draaiende houden? Had het niet eenvoudiger gekund als we vanaf het begin gewoon onze menselijke zorg voor elkaar hadden versterkt? Misschien is het geen kwestie van robots die de zorg overnemen, maar eerder van een toekomst waarin we onszelf afvragen waarom we überhaupt ooit zijn gestopt om voor elkaar te zorgen, van mens tot mens.
Laat de robots ons aanvullend ondersteunen en laten we ze het goede voorbeeld geven. Wij zorgen voor elkaar als medemens — en kunnen daarbij wel wat hulp gebruiken van onze robotpartners. En onthoud nog steeds: beter een goede buur dan een verre robotvriend.
Dit artikel verscheen eerder in ICT&health (editie 05/2024).
Benieuwd wat verantwoorde AI voor jouw organisatie kan betekenen?
Plan een vrijblijvend kennismakingsgesprek met Xenia.